Στάθης Λιβαθινός
Ευριπίδη
Εκάβη
Στη σκιά της Πολιτείας
Η ευριπίδεια Εκάβη, γραμμένη στα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, εκτός από το ότι πραγματεύεται το τέλος της μυθικής Τροίας, αντανακλά επίσης το λυκόφως της αθηναϊκής πόλεως ως δομικής μονάδας πολιτειακής συγκρότησης. Στο έργο, η επίκληση των κανόνων και του δικαίου επανέρχεται σταθερά, ενδεικτική μιας περιόδου που τίποτε από τα δύο δεν λειτουργεί. Στον αντίποδα, η πλατωνική Πολιτεία –γραμμένη σε περίοδο πολιτιστικής ανάκαμψης– αρθρώνει μια ουτοπική σύλληψη ανασυγκρότησης, συνδέοντας τη γνώση με την πολιτειακή οργάνωση. Αν και ανήκουν σε διαφορετικά είδη και απέχουν χρονικά, τα έργα αυτά τέμνονται σε έναν κοινό πυρήνα προβληματισμού:
Τι είναι το δίκαιο, η αλήθεια και η παιδεία;
Ποια είναι τα όρια της ανθρώπινης ηθικής;
Στο επίκεντρο της σκηνοθεσίας δεσπόζει η άλλοτε κραταιά και αγαθή Εκάβη, ως εμβληματική μορφή μιας ηθικής και πολιτικής κατάρρευσης. Συντετριμμένη από την απώλεια και εκτεθειμένη στην ιστορική βία, έρχεται αντιμέτωπη με τη διάλυση κάθε σταθερού σημείου του κόσμου της. Βασίλισσα, μητέρα, αιχμάλωτη, φέρει πάνω στο σώμα της τα ίχνη του πολέμου και της ανθρώπινης ωμότητας ενώ, μέσα στην αποσάθρωση κάθε έννοιας δικαίου, οδηγείται σταδιακά σε μια οριακή κατάσταση όπου ο πόνος, η εκδίκηση, η ηθική και η δικαιοσύνη απλώς συγχέονται.
Απέναντι σε αυτήν τη συντριβή, τα πλατωνικά αποσπάσματα εισάγουν ένα διαφορετικό πεδίο αναφοράς. Το δίκαιο, ως εφαρμοσμένη ιδέα που αποβλέπει στην αρμονική συμβίωση του συνόλου, καθώς και η αναζήτηση της αλήθειας καθ’ υπέρβασιν των φαινομένων και της περιορισμένης οπτικής του μεμονωμένου ατόμου, συγκροτούν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η Εκάβη εγγράφεται εκ νέου, χαράσσοντας τις συντεταγμένες ενός νοητικού ορίζοντα από τον οποίο τα ευριπίδεια πρόσωπα έχουν απομακρυνθεί. Τα αποσπάσματα από την Πολιτεία, έτσι, διευρύνουν το τραγικό τοπίο της Εκάβης, όπου, εκτός από τους νεκρούς –που είναι μόνο οι πολύ νέοι και αθώοι– κανείς δεν μένει ηθικά αλώβητος.
Ο άξονας της σκηνικής επεξεργασίας είναι ο Μύθος του Σπηλαίου, η εμβληματική πλατωνική αλληγορία για την πλάνη, τη γνώση και τη δυνατότητα αφύπνισης. Η εικόνα των δεσμωτών που εκλαμβάνουν ως πραγματικότητα έναν κόσμο σκιών θεμελιώνει, εδώ, μια ισχυρή θεατρική συνθήκη. Μέσα σε αυτήν, η Εκάβη ενεργοποιείται ως καταλυτική παρουσία, με το διεισδυτικό σκηνοθετικό βλέμμα του Στάθη Λιβαθινού να μετατρέπει το σμίξιμο της τραγωδίας με τη φιλοσοφία σε πεδίο στοχασμού και δοκιμασίας, όπου αναμετρώνται τα όρια της επίγνωσης, του ανθρώπινου μέτρου και της ευθύνης.
Η παράσταση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του εορτασμού των 100 χρόνων της Ακαδημίας Αθηνών (1926-2026).